Η σκλήρυνση κατά πλάκας αποτελεί χρόνια νόσο του κεντρικού νευρικού συστήματος, στην οποία συμμετέχουν τόσο φλεγμονώδεις όσο και νευροεκφυλιστικοί μηχανισμοί. Χαρακτηρίζεται από ανοσολογική επίθεση εναντίον δομών του κεντρικού νευρικού συστήματος, με αποτέλεσμα απομυελίνωση, αξονική βλάβη και, σε βάθος χρόνου, πιθανή συσσώρευση μόνιμης νευρολογικής αναπηρίας.

Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα σε νεαρούς ενήλικες και είναι περίπου δύο έως τρεις φορές συχνότερη στις γυναίκες. Επομένως, μεγάλο ποσοστό των ασθενών βρίσκεται σε αναπαραγωγική ηλικία κατά τη διάγνωση και τη διάρκεια της θεραπείας.

Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία, επειδή η αντιμετώπιση της ΣΚΠ δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται ανεξάρτητα από ζητήματα όπως η γονιμότητα, η αντισύλληψη, η επιθυμία τεκνοποίησης, η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός.

Παλιότερα, η εγκυμοσύνη συχνά αντιμετωπιζόταν ως κατάσταση που θα μπορούσε να επιδεινώσει τη ΣΚΠ. Τα σύγχρονα δεδομένα έχουν μεταβάλει σημαντικά αυτή την αντίληψη. Η εγκυμοσύνη δεν θεωρείται πλέον γενικά επιβαρυντικός παράγοντας για τη μακροπρόθεσμη πορεία της νόσου. Αντίθετα, η
φλεγμονώδης δραστηριότητα συχνά μειώνεται κατά την κύηση.

Ωστόσο, η περίοδος μετά τον τοκετό αποτελεί σημαντική πρόκληση, επειδή η δραστηριότητα της ΣΚΠ μπορεί να επανέλθει. Συνεπώς, ο σχεδιασμός της θεραπείας πρέπει να περιλαμβάνει ολόκληρη την περίοδο από πριν από τη σύλληψη έως και τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση της ΣΚΠ έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Οι DMTs δεν θεραπεύουν οριστικά τη νόσο, αλλά μπορούν να μειώσουν τη φλεγμονώδη δραστηριότητα, τις υποτροπές και την εμφάνιση νέων ή ενεργών βλαβών στη μαγνητική τομογραφία.

Στόχος της σύγχρονης θεραπείας είναι η επίτευξη όσο το δυνατόν μεγαλύτερου ελέγχου της νόσου από τα αρχικά στάδια.

Παραδοσιακά, χρησιμοποιήθηκε στρατηγική κλιμάκωσης, σύμφωνα με την οποία αρχικά χορηγούνταν θεραπείες μέτριας αποτελεσματικότητας και στη συνέχεια γινόταν μετάβαση σε ισχυρότερη θεραπεία όταν εμφανιζόταν δραστηριότητα.

Σήμερα, σε ασθενείς με χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου, αυξάνεται η χρήση στρατηγικών πρώιμης θεραπείας υψηλής αποτελεσματικότητας. Η επιλογή αυτή βασίζεται στην αντίληψη ότι η πρόληψη της πρώιμης φλεγμονώδους και αξονικής βλάβης μπορεί να έχει μεγαλύτερο όφελος από την αναμονή έως ότου εμφανιστεί σημαντική δραστηριότητα.

Η επιλογή θεραπείας πρέπει να εξατομικεύεται και να λαμβάνει υπόψη:

• τη συχνότητα και βαρύτητα των υποτροπών,
• τη δραστηριότητα στη μαγνητική τομογραφία,
• τον βαθμό αναπηρίας,
• την ηλικία,
• τις συννοσηρότητες,
• τον τρόπο ζωής,
• τις επιθυμίες του ασθενούς,
• την ασφάλεια της θεραπείας,
• τον εμβολιαστικό σχεδιασμό και
• τον οικογενειακό προγραμματισμό.

Η τελευταία παράμετρος είναι ιδιαίτερα σημαντική στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.

Η επιθυμία για τεκνοποίηση θα πρέπει να συζητείται ήδη από τη διάγνωση και όχι μόνο όταν η γυναίκα αποφασίσει να μείνει έγκυος.

Ορισμένες DMTs έχουν μακρύ χρόνο απομάκρυνσης από τον οργανισμό ή παρατεταμένη βιολογική δράση. Άλλες μπορεί να σχετίζονται με σημαντικό κίνδυνο για το έμβρυο.

Επομένως, η επιλογή DMT σε μία γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας δεν θα πρέπει να γίνεται μόνο με βάση την αποτελεσματικότητα έναντι της ΣΚΠ.

Θα πρέπει να συνεκτιμάται και το πιθανό μελλοντικό αναπαραγωγικό πλάνο.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αποφυγή τόσο της μη απαραίτητης έκθεσης του εμβρύου σε φάρμακα όσο και της μη αναγκαίας διακοπής μιας αποτελεσματικής θεραπείας σε γυναίκες με υψηλό κίνδυνο υποτροπής.

Η σύγχρονη προσέγγιση είναι επομένως εξατομικευμένη και βασίζεται στη σχέση κινδύνου–οφέλους.

Η εγκυμοσύνη προκαλεί σημαντικές ανοσολογικές και ορμονικές αλλαγές.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παρατηρείται συνήθως μείωση της φλεγμονώδους δραστηριότητας της ΣΚΠ. Το φαινόμενο είναι περισσότερο εμφανές στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο.

Η μείωση των υποτροπών κατά την εγκυμοσύνη έχει αποδοθεί στις φυσιολογικές ανοσολογικές προσαρμογές που απαιτούνται για τη διατήρηση της κύησης.

Μετά τον τοκετό, το ανοσολογικό σύστημα επανέρχεται σταδιακά στη μη εγκυμονολογική του κατάσταση και η δραστηριότητα της ΣΚΠ μπορεί να αυξηθεί.

Η κλασική εικόνα επομένως περιλαμβάνει:

Πριν από την εγκυμοσύνη → πιθανή ενεργότητα της νόσου
Κατά την εγκυμοσύνη → συνήθως μείωση των υποτροπών
Μετά τον τοκετό → πιθανή επανενεργοποίηση

Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η πραγματική πορεία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προγεννητική δραστηριότητα της νόσου και κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται η DMT.

Μεγάλη γαλλική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 συμπεριέλαβε 6.341 εγκυμοσύνες σε 4.998 γυναίκες με υποτροπιάζουσα ΣΚΠ και έδειξε ότι η διαχείριση της DMT κατά την εγκυμοσύνη σχετιζόταν σημαντικά με τον κίνδυνο υποτροπής τόσο κατά την κύηση όσο και μετά τον τοκετό.

Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι η θεραπεία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «διακόπτης» που απλώς ανοίγει πριν από την εγκυμοσύνη και κλείνει κατά τη διάρκειά της.

Η διαθέσιμη βιβλιογραφία δεν υποστηρίζει ότι η ΣΚΠ από μόνη της αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών δυσμενών εκβάσεων της εγκυμοσύνης.

Οι περισσότερες γυναίκες με ΣΚΠ μπορούν να έχουν φυσιολογική εγκυμοσύνη και να γεννήσουν υγιή παιδιά.

Η ΣΚΠ δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη για καισαρική τομή.

Ο τρόπος τοκετού πρέπει να καθορίζεται κυρίως από μαιευτικούς παράγοντες και από την κατάσταση της μητέρας.

Ούτε η επισκληρίδιος αναισθησία θεωρείται γενικά αντένδειξη λόγω της ΣΚΠ.

Σε γυναίκες με σημαντική κινητική αναπηρία, σπαστικότητα, διαταραχές ουροδόχου κύστης ή άλλες νευρολογικές επιπλοκές μπορεί να απαιτείται εξατομικευμένος σχεδιασμός.

Η σχέση μεταξύ DMTs και εγκυμοσύνης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πεδία σύγχρονης έρευνας.

Δεν έχουν όλες οι DMTs το ίδιο προφίλ ασφάλειας.

Οι παλαιότερες κατευθυντήριες οδηγίες ήταν περισσότερο συντηρητικές και συνιστούσαν διακοπή των περισσότερων θεραπειών κατά τη σύλληψη.

Τα νεότερα δεδομένα οδηγούν σε πιο διαφοροποιημένη προσέγγιση.

Η ECTRIMS αναφέρει το 2026 ότι υπάρχει αυξανόμενη συναίνεση υπέρ της αποφυγής αδικαιολόγητης διακοπής αποτελεσματικής θεραπείας πριν από την εγκυμοσύνη, όταν υπάρχουν επαρκή δεδομένα ασφάλειας για συγκεκριμένες DMTs.

Η ιντερφερόνη βήτα αποτελεί μία από τις παλαιότερες θεραπείες της ΣΚΠ και υπάρχει πλέον σημαντική εμπειρία σχετικά με την έκθεσή της κατά την εγκυμοσύνη.

Τα διαθέσιμα δεδομένα είναι γενικά καθησυχαστικά όσον αφορά τον κίνδυνο συγγενών ανωμαλιών.

Η χρήση της μπορεί να εξεταστεί σε γυναίκες με ενεργή νόσο που χρειάζονται θεραπεία κατά την περίοδο της σύλληψης και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η απόφαση πρέπει να εξατομικεύεται.

Η γλατιραμέρη είναι μία από τις DMTs με το πιο εκτεταμένο ιστορικό χρήσης σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.

Τα διαθέσιμα δεδομένα υποστηρίζουν γενικά ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας.

Μία επικαιροποιημένη τετραετής ανάλυση δεδομένων ασφάλειας που δημοσιεύθηκε το 2025 περιέλαβε εκθέσεις σε γλατιραμέρη 20 και 40 mg/mL και επιβεβαίωσε προηγούμενα καθησυχαστικά δεδομένα σχετικά με την έκβαση της εγκυμοσύνης και των βρεφών.

Η γλατιραμέρη επομένως αποτελεί σημαντική θεραπευτική επιλογή σε γυναίκες για τις οποίες θεωρείται απαραίτητη η συνέχιση DMT κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης.

Η ναταλιζουμάμπη αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση.

Πρόκειται για υψηλής αποτελεσματικότητας θεραπεία και η διακοπή της σε γυναίκες με πολύ ενεργή ΣΚΠ μπορεί να οδηγήσει σε επανεμφάνιση σημαντικής νόσου.

Για τον λόγο αυτό, σε γυναίκες με υψηλό κίνδυνο υποτροπής μπορεί να εξεταστεί η συνέχιση της θεραπείας για μέρος της εγκυμοσύνης, με εξατομικευμένο σχήμα χορήγησης.

Ωστόσο, η έκθεση κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο μπορεί να οδηγήσει σε αιματολογικές διαταραχές στο νεογνό, κυρίως αναιμία ή θρομβοπενία.

Απαιτείται επομένως συνεργασία νευρολόγου, μαιευτήρα και νεογνολόγου.

Η σύγχρονη βιβλιογραφία τονίζει ότι η απόφαση δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στον θεωρητικό κίνδυνο του φαρμάκου αλλά να συγκρίνει αυτόν τον κίνδυνο με τον κίνδυνο σοβαρής υποτροπής της μητέρας.

Οι θεραπείες που στοχεύουν τα Β-λεμφοκύτταρα έχουν αλλάξει σημαντικά το θεραπευτικό τοπίο της ΣΚΠ.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται θεραπείες όπως:

• οκρελιζουμάμπη,
• οφατουμουμάμπη,
• ουμπλιτουξιμάμπη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η δυνατότητα χορήγησης anti-CD20 θεραπείας πριν από τη σύλληψη και στη συνέχεια αναμονής για ένα χρονικό διάστημα, ώστε να διατηρείται ο έλεγχος της νόσου ενώ μειώνεται η ανάγκη έκθεσης κατά την εγκυμοσύνη.

Αυτό είναι δυνατό επειδή η βιολογική επίδραση της θεραπείας μπορεί να παραμένει για αρκετούς μήνες.

Η στρατηγική αυτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε γυναίκες με πολύ ενεργή νόσο.

Ωστόσο, η διαχείριση πρέπει να είναι εξατομικευμένη, καθώς τα δεδομένα για τις διαφορετικές anti-CD20 θεραπείες δεν είναι πανομοιότυπα.

Υπάρχουν επίσης ζητήματα σχετικά με τη διαχείριση του νεογνού, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έκθεση σε θεραπεία κατά την εγκυμοσύνη.

Ορισμένες DMTs παρουσιάζουν μεγαλύτερες δυσκολίες κατά την εγκυμοσύνη.

Η φιγκολιμόδη, για παράδειγμα, δεν θεωρείται θεραπεία που πρέπει να συνεχίζεται κατά την εγκυμοσύνη.

Ένα σημαντικό πρόβλημα είναι ότι η απότομη διακοπή της μπορεί να προκαλέσει επανενεργοποίηση της ΣΚΠ, σε ορισμένες περιπτώσεις ιδιαίτερα έντονη.

Επομένως, η διακοπή της πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά και να υπάρχει εναλλακτική θεραπευτική στρατηγική όπου απαιτείται.

Παρόμοια προσοχή χρειάζεται με θεραπείες όπως η τεριφλουνομίδη, η οποία έχει σημαντικούς περιορισμούς σε περίπτωση εγκυμοσύνης και απαιτεί ειδική διαδικασία απομάκρυνσης του φαρμάκου όταν ενδείκνυται.

Η κλαδριβίνη επίσης απαιτεί ιδιαίτερο αναπαραγωγικό σχεδιασμό λόγω της φύσης της θεραπείας.

Ο πίνακας αποτελεί συνοπτική επιστημονική παρουσίαση και δεν αντικαθιστά τις επίσημες πληροφορίες συνταγογράφησης ή την εξατομικευμένη ιατρική απόφαση.

Η περίοδος μετά τον τοκετό είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ο κίνδυνος υποτροπής μπορεί να αυξηθεί κατά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο περιλαμβάνουν:

• υψηλή δραστηριότητα πριν από την εγκυμοσύνη,
• συχνές υποτροπές,
• ενεργές βλάβες στη μαγνητική τομογραφία,
• σημαντική διακοπή αποτελεσματικής DMT,
• προηγούμενο rebound μετά από διακοπή θεραπείας.

Για τον λόγο αυτό, το σχέδιο επανέναρξης ή συνέχισης της θεραπείας θα πρέπει να έχει συζητηθεί πριν από τον τοκετό.

Δεν είναι καλό να περιμένει η γυναίκα να εμφανίσει υποτροπή για να αποφασιστεί η επόμενη θεραπευτική κίνηση.

Ο θηλασμός αποτελεί σημαντικό ζήτημα στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων.

Παλαιότερα θεωρούνταν ότι η ανάγκη για DMT και η επιθυμία για θηλασμό ήταν σχεδόν ασυμβίβαστες.

Σήμερα η προσέγγιση είναι πιο σύνθετη.

Υπάρχουν δεδομένα που υποδεικνύουν ότι ο αποκλειστικός θηλασμός μπορεί να σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο υποτροπής μετά τον τοκετό.

Ωστόσο, η προστατευτική αυτή δράση δεν είναι αρκετή ώστε να αντικαταστήσει την DMT σε γυναίκες με πολύ ενεργή νόσο.

Η απόφαση θα πρέπει να βασίζεται σε τρία στοιχεία:

1. κίνδυνος υποτροπής της μητέρας,
2. ασφάλεια της συγκεκριμένης DMT κατά τον θηλασμό,
3. επιθυμία της γυναίκας σχετικά με τη διάρκεια του θηλασμού.

Για ορισμένες βιολογικές θεραπείες υπάρχουν πλέον ενθαρρυντικά δεδομένα, αλλά για πολλές DMTs τα στοιχεία εξακολουθούν να είναι περιορισμένα.

Η MRI αποτελεί βασικό εργαλείο παρακολούθησης της ΣΚΠ.

Η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί απόλυτη αντένδειξη για MRI όταν η εξέταση είναι κλινικά απαραίτητη.

Ωστόσο, η χρήση σκιαγραφικού γαδολινίου γενικά αποφεύγεται κατά την εγκυμοσύνη, εκτός εάν υπάρχει ισχυρή κλινική ένδειξη.

Η ανάγκη MRI πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα.

Σε μία σταθερή ασθενή χωρίς νέα συμπτώματα μπορεί να προτιμηθεί η αναβολή μιας μη επείγουσας εξέτασης.

Αντίθετα, σε περίπτωση νέου σημαντικού νευρολογικού συμπτώματος η MRI μπορεί να είναι απαραίτητη για τη διαγνωστική και θεραπευτική αντιμετώπιση.

Παρά τη γενική μείωση της δραστηριότητας της νόσου, υποτροπές μπορεί να εμφανιστούν κατά την εγκυμοσύνη.

Η αντιμετώπισή τους απαιτεί εξατομίκευση.

Σε σοβαρή υποτροπή μπορεί να χρησιμοποιηθούν κορτικοστεροειδή όταν το αναμενόμενο όφελος για τη μητέρα υπερβαίνει τους πιθανούς κινδύνους.

Η απόφαση για χρήση κορτικοστεροειδών πρέπει να λαμβάνεται από την ιατρική ομάδα και να λαμβάνει υπόψη την εβδομάδα κύησης και τη βαρύτητα της υποτροπής.

Η ΣΚΠ μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως:

• κόπωση,
• σπαστικότητα,
• νευροπαθητικό πόνο,
• διαταραχές ουροδόχου κύστης,
• διαταραχές βάδισης,
• διαταραχές ύπνου,
• κατάθλιψη και άγχος.

Η αντιμετώπιση αυτών των συμπτωμάτων στην εγκυμοσύνη απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Δεν είναι όλα τα συμπτωματικά φάρμακα κατάλληλα για χρήση κατά την εγκυμοσύνη.

Για τον λόγο αυτό πρέπει να προτιμώνται, όπου είναι εφικτό, μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως φυσικοθεραπεία, άσκηση προσαρμοσμένη στην κατάσταση της γυναίκας, τεχνικές διαχείρισης κόπωσης και ψυχολογική υποστήριξη.

Η σύγχρονη προσέγγιση της ΣΚΠ είναι ολιστική.

Η άσκηση θεωρείται σημαντικό μέρος της θεραπείας και μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της κινητικότητας, της μυϊκής δύναμης, της ισορροπίας και της καρδιοαναπνευστικής ικανότητας.

Η φυσική δραστηριότητα κατά την εγκυμοσύνη θα πρέπει να προσαρμόζεται στις οδηγίες του μαιευτήρα και στη νευρολογική κατάσταση της γυναίκας.

Επιπλέον, η διακοπή του καπνίσματος είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το κάπνισμα συνδέεται με δυσμενέστερη πορεία της ΣΚΠ.

Η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους, η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης

D όταν υπάρχει έλλειψη και η υγιεινή διατροφή αποτελούν επίσης σημαντικά στοιχεία συνολικής φροντίδας.

Η διάγνωση της ΣΚΠ μπορεί να δημιουργήσει έντονο άγχος σχετικά με τη μητρότητα, την αναπηρία και τη δυνατότητα φροντίδας του παιδιού.

Η εγκυμοσύνη μπορεί να αυξήσει την ανησυχία σχετικά με την πιθανότητα υποτροπής, ενώ η περίοδος μετά τον τοκετό μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση.

Επομένως, η ψυχολογική υποστήριξη πρέπει να αποτελεί μέρος της συνολικής αντιμετώπισης.

Η κατάθλιψη και το άγχος θα πρέπει να αναγνωρίζονται έγκαιρα και να αντιμετωπίζονται με ασφαλείς και εξατομικευμένες παρεμβάσεις.

Τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει σημαντική μεταβολή στην προσέγγιση της εγκυμοσύνης στη ΣΚΠ.

Μία μεγάλη μελέτη του 2025 σε περισσότερες από 6.000 εγκυμοσύνες ανέδειξε τη σημασία της θεραπευτικής στρατηγικής για τον κίνδυνο υποτροπής κατά την κύηση και μετά τον τοκετό.

Παράλληλα, συστηματική ανασκόπηση των διαθέσιμων κατευθυντήριων οδηγιών έως το 2025 έδειξε ότι υπάρχει γενική συμφωνία για την ανάγκη διεπιστημονικής, εξατομικευμένης φροντίδας, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στη διαχείριση των DMTs, στον θηλασμό και στην παρακολούθηση μετά τον τοκετό.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αλλαγή στη φιλοσοφία που καταγράφεται από την
ECTRIMS το 2026: η θεραπευτική αδράνεια δεν θεωρείται πλέον αποδεκτή στρατηγική στις γυναίκες με ενεργό ΣΚΠ που επιθυμούν εγκυμοσύνη. Η τάση είναι να επιλέγονται θεραπείες με καλύτερα τεκμηριωμένο προφίλ ασφάλειας αντί να διακόπτεται αδιακρίτως κάθε DMT.

Αυτό αποτελεί σημαντική εξέλιξη, καθώς η μη θεραπευμένη ενεργή ΣΚΠ μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο κίνδυνο για τη μητέρα από εκείνον που δημιουργεί η κατάλληλα επιλεγμένη θεραπεία.

Δεν υπάρχει μία θεραπευτική στρατηγική που να είναι κατάλληλη για όλες τις γυναίκες με ΣΚΠ.

Για παράδειγμα, μία γυναίκα με ήπια και σταθερή νόσο μπορεί να επιλέξει διαφορετική στρατηγική από μία γυναίκα με συχνές υποτροπές και πολλαπλές ενεργές βλάβες στη MRI.

Ομοίως, μία γυναίκα που σχεδιάζει εγκυμοσύνη σε έξι μήνες χρειάζεται διαφορετικό θεραπευτικό σχεδιασμό από μία γυναίκα που δεν επιθυμεί εγκυμοσύνη για αρκετά χρόνια.

Επομένως, η θεραπεία πρέπει να βασίζεται σε ένα εξατομικευμένο πλάνο:

Νόσος → θεραπεία → αναπαραγωγικός σχεδιασμός → εγκυμοσύνη →
τοκετός → θηλασμός → επανέναρξη/συνέχιση θεραπείας.

Η βέλτιστη φροντίδα απαιτεί συνεργασία μεταξύ:

• νευρολόγου,
• μαιευτήρα–γυναικολόγου,
• ειδικού στη ΣΚΠ,
• νεογνολόγου όταν απαιτείται,
• φυσικοθεραπευτή,
• ψυχολόγου ή ψυχιάτρου όταν υπάρχει ανάγκη,
• νοσηλευτή/νοσηλεύτριας εξειδικευμένης στη ΣΚΠ.

Η γυναίκα θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις.

Η σύγχρονη ιατρική δεν περιορίζεται στην επιλογή του «σωστού φαρμάκου», αλλά περιλαμβάνει κοινή λήψη αποφάσεων.

Η ΣΚΠ έχει μετατραπεί από μία νόσο με περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές σε μία κατάσταση για την οποία υπάρχουν πολλές αποτελεσματικές DMTs.

Η μεγαλύτερη θεραπευτική πρόοδος αφορά τη δυνατότητα έγκαιρου ελέγχου της φλεγμονώδους δραστηριότητας.

Παράλληλα, η εγκυμοσύνη δεν θεωρείται πλέον γεγονός που πρέπει να αποφεύγεται λόγω ΣΚΠ.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι η εγκυμοσύνη είναι συνήθως ασφαλής και ότι η δραστηριότητα της νόσου μειώνεται κατά τη διάρκεια της κύησης.

Η σημαντικότερη περίοδος είναι μετά τον τοκετό.

Η μεγάλη πρόκληση της σύγχρονης θεραπευτικής πρακτικής είναι η ισορροπία μεταξύ δύο κινδύνων:

1. Κίνδυνος από τη θεραπεία και
2. Κίνδυνος από την ενεργό, μη θεραπευμένη ΣΚΠ.

Στο παρελθόν η δεύτερη παράμετρος συχνά υποτιμούνταν.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η διακοπή αποτελεσματικής θεραπείας μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε σημαντική συσσώρευση αναπηρίας.

Επομένως, η απόφαση πρέπει να βασίζεται στο συνολικό προφίλ κινδύνου.

Τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα επειδή οι έγκυες γυναίκες αποκλείονται συχνά από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές. Έτσι, σημαντικό μέρος των γνώσεών μας προέρχεται από μητρώα εγκυμοσύνης, μελέτες πραγματικού κόσμου και παρατηρητικές μελέτες.

Αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται συνεχιζόμενες μελέτες και διεθνή μητρώα ώστε να αυξηθεί η ασφάλεια των θεραπευτικών αποφάσεων.

Η σκλήρυνση κατά πλάκας αποτελεί μία χρόνια νόσο που προσβάλλει κυρίως νεαρούς ενήλικες και ιδιαίτερα γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.

Οι σημαντικές θεραπευτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν βελτιώσει σημαντικά την ικανότητα ελέγχου της νόσου.

Η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί από μόνη της αντένδειξη σε γυναίκες με ΣΚΠ.

Στις περισσότερες γυναίκες η δραστηριότητα της νόσου μειώνεται κατά την εγκυμοσύνη, ενώ ο κίνδυνος υποτροπής αυξάνεται μετά τον τοκετό.

Ο οικογενειακός προγραμματισμός πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της θεραπείας της ΣΚΠ.

Η επιλογή DMT πρέπει να γίνεται λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο την αποτελεσματικότητα αλλά και το αναπαραγωγικό πλάνο.

Η γλατιραμέρη και οι ιντερφερόνες διαθέτουν εκτεταμένα δεδομένα ασφάλειας. Η ναταλιζουμάμπη και οι anti-CD20 θεραπείες αποτελούν σημαντικές επιλογές σε ασθενείς με υψηλής δραστηριότητας νόσο, αλλά απαιτούν εξειδικευμένο θεραπευτικό σχεδιασμό.

Οι θεραπείες που συνδέονται με μεγαλύτερους αναπαραγωγικούς περιορισμούς, όπως η τεριφλουνομίδη και η φιγκολιμόδη, απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και έγκαιρο προγραμματισμό.

Ο θηλασμός είναι εφικτός σε πολλές γυναίκες και τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περισσότερο καθησυχαστικά από ό,τι στο παρελθόν. Ωστόσο, η επιθυμία για θηλασμό πρέπει να σταθμίζεται έναντι του κινδύνου επανενεργοποίησης της νόσου.

Το σημαντικότερο σύγχρονο μήνυμα είναι ότι η εγκυμοσύνη στη γυναίκα με ΣΚΠ δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα που πρέπει να αποφευχθεί, αλλά ως μία κατάσταση που χρειάζεται σωστό θεραπευτικό σχεδιασμό.

Η φροντίδα θα πρέπει να είναι εξατομικευμένη, διεπιστημονική και βασισμένη σε κοινή λήψη αποφάσεων.

Τέλος, τα δεδομένα του 2025 και του 2026 υποδεικνύουν μία σημαντική αλλαγή φιλοσοφίας: αντί για αδιάκριτη διακοπή των DMTs, η σύγχρονη πρακτική κινείται προς τη διατήρηση του ελέγχου της νόσου με τις καταλληλότερες και καλύτερα τεκμηριωμένες θεραπευτικές επιλογές.

1. Gavoille A, Rollot F, Casey R, et al. Therapeutic Management During Pregnancy and Relapse Risk in Women With Multiple Sclerosis. JAMA Neurol. 2025;82(10):994-1003. doi:10.1001/jamaneurol.2025.2550.
2. Kaplan S, Ghimpeteanu A, Dragut CF. Pregnancy and Infant Outcomes in Women with Multiple Sclerosis Exposed to Glatiramer Acetate Therapy: An Extended 4-Year Safety Update. Drug Saf. 2025;48(6):697-713. doi:10.1007/s40264-025-01523-y.
3. Gklinos P, Dobson R. Monoclonal Antibodies in Pregnancy and Breastfeeding in Patients with Multiple Sclerosis: A Review and an Updated Clinical Guide. Pharmaceuticals. 2023;16(5):770. doi:10.3390/ph16050770.
4. Iyer P, et al. Multiple Sclerosis in Pregnancy: A Commentary on Disease Modification and Symptomatic Drug Therapies. Neurol Ther. 2023;12(1):1- 10. doi:10.1007/s40120-022-00421-0.
5. Sriwastava S, et al. Disease modifying therapy and pregnancy outcomes in multiple sclerosis: A systematic review and meta-analysis. J Neuroimmunol. 2023;381:578178. doi:10.1016/j.jneuroim.2023.578178.
6. Dobson R, et al. Use of disease-modifying drugs during pregnancy and breastfeeding. Curr Opin Neurol. 2021.
7. Iyer P, et al. Developing evidence-based guidelines for the safety of symptomatic drugs in multiple sclerosis during pregnancy and breastfeeding: A systematic review and Delphi consensus. 2023.
8. Wyszynski DF. Pregnancy and Multiple Sclerosis: A Narrative Review of Clinical Outcomes, Disease Activity, and Treatment Considerations. Mult Scler Relat Disord. 2025;102:106643. doi:10.1016/j.msard.2025.106643.
9. Xavier Montalban, et al. ECTRIMS/EAN. Guideline on the pharmacological treatment of people with multiple sclerosis.2018
10. ECTRIMS. MS Spotlight: Treating Women Safely In and Around Pregnancy. 18 June 2026.
11. Elaheh Mansouri Ghezelhesari , et al. A systematic review of consensus recommendations and guidelines on the management and care of women with multiple sclerosis through pre-pregnancy, pregnancy, and postpartum periods. 2026.
12. Alise K Carlson, et al. Reproductive issues and multiple sclerosis: 20 questions. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2023;90.
13. Celia Oreja-Guevara, et al. Multiple sclerosis: Pregnancy, fertility, and assisted reproductive technology—a review. Elsevier. 2024.
14. Erum Khan, et al. Disease-modifying therapies and pregnancy outcomes in women with multiple sclerosis: systematic review and meta-analysis. jneuroim.2023.578178 .